โรคกระเพาะอักเสบ: สรุปสั้นว่าคืออะไร สาเหตุที่แท้จริงคืออะไร และดูแลอย่างไร

ปัญหาที่คุณอาจกำลังเจอ

หลังกินข้าว คุณรู้สึกแสบหรือปวดตรงลิ้นปี่ บางครั้งจุกแน่น คลื่นไส้ หรือกินนิดเดียวก็อิ่ม หลายคนเรียกรวมๆ ว่าโรคกระเพาะ และมักสรุปเองว่าเป็นเพราะเครียดกับกินเผ็ด แล้วหายามากินเองเวลาปวด แต่สาเหตุที่แท้จริงมักต่างจากที่เข้าใจกัน

กระเพาะอักเสบคืออะไร

กระเพาะอักเสบ หรือ gastritis คือภาวะที่เยื่อบุผนังกระเพาะอาหารอักเสบ ทำให้ชั้นเมือกที่คอยปกป้องผนังจากกรดทำงานได้ไม่ดีเท่าเดิม มีทั้งแบบเฉียบพลันที่มักหายเมื่อเอาต้นเหตุออก และแบบเรื้อรังที่ค่อยเป็นค่อยไปและคงอยู่นาน

สาเหตุที่แท้จริง

สาเหตุสำคัญของกระเพาะอักเสบส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากความเครียดหรือของเผ็ดเพียงอย่างเดียว แต่มาจากสองอย่างหลัก อย่างแรกคือการติดเชื้อแบคทีเรีย H. pylori (Helicobacter pylori) ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยมากของกระเพาะอักเสบเรื้อรัง และหลายคนไม่รู้ตัวเพราะอาจไม่มีอาการชัด อย่างที่สองคือยาแก้ปวดลดการอักเสบกลุ่ม NSAID รวมถึงแอสไพริน ที่ไปลดการปกป้องเยื่อบุกระเพาะ นอกจากนี้ยังมีการดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมาก ภาวะเจ็บป่วยรุนแรง กระเพาะอักเสบจากภูมิคุ้มกัน และน้ำดีไหลย้อน

เช่นเดียวกับแผลในกระเพาะ กระเพาะอักเสบที่มีความสำคัญส่วนใหญ่มาจาก H. pylori หรือยา NSAID มากกว่าแค่เครียดและของเผ็ด การหาสาเหตุที่แท้จริงจึงสำคัญ และกระเพาะอักเสบจากเชื้อ H. pylori ที่เรื้อรังโดยไม่ได้รักษา ยังเป็นปัจจัยเสี่ยงหนึ่งของมะเร็งกระเพาะอาหาร จึงควรตรวจหาและรักษาที่ต้นเหตุ ไม่ใช่แค่กดอาการไว้

อาการ และความต่างจากแผลในกระเพาะ

เมื่อมีอาการ มักเป็นปวดหรือแสบลิ้นปี่ (อาหารไม่ย่อย) คลื่นไส้ จุกแน่น หรืออิ่มเร็ว แต่บางคนอาจไม่มีอาการเลย โดยเฉพาะแบบเรื้อรัง และในกรณีที่เยื่อบุถลอกเป็นแผล อาจมีเลือดออกได้ กระเพาะอักเสบเกี่ยวข้องกับแผลในกระเพาะและมีสาเหตุร่วมกันบ่อย แต่เป็นคนละภาวะ กระเพาะอักเสบคือการอักเสบของเยื่อบุ ส่วนแผลในกระเพาะคือเยื่อบุถูกทำลายลึกจนเป็นแผล การแยกให้ชัดต้องอาศัยแพทย์

วินิจฉัยและรักษาอย่างไร

การหาสาเหตุต้องอาศัยแพทย์ วิธีที่ใช้บ่อยคือการตรวจหาเชื้อ H. pylori ด้วยการตรวจลมหายใจ อุจจาระ หรือชิ้นเนื้อจากการส่องกล้อง และบางครั้งอาจส่องกล้องร่วมกับตัดชิ้นเนื้อ

การดูแลเน้นรักษาที่ต้นเหตุ ถ้าพบเชื้อ H. pylori แนวทาง ACG ปี 2017 แนะนำให้กำจัดเชื้อด้วยยาปฏิชีวนะหลายชนิดร่วมกันตามที่แพทย์สั่ง ร่วมกับยาลดกรด ถ้าสาเหตุมาจาก NSAID แพทย์อาจให้หยุดหรือปรับยา ร่วมกับยาลดกรดเพื่อให้เยื่อบุฟื้นตัว ยาลดกรดและยาปฏิชีวนะกำจัดเชื้อเป็นยาที่แพทย์สั่ง ห้ามหยิบยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อนมากินเอง เพราะอาจทำให้เชื้อดื้อยา ส่วนวิถีชีวิตที่ช่วยได้คือลดแอลกอฮอล์และเลี่ยงใช้ NSAID พร่ำเพรื่อ

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์

รีบไปพบแพทย์ทันทีถ้ามีสัญญาณของเลือดออกในทางเดินอาหาร ได้แก่ อุจจาระสีดำเหมือนยางมะตอย อาเจียนเป็นเลือดหรือคล้ายกากกาแฟ ปวดท้องรุนแรง หรือหน้ามืดจะเป็นลม อย่ารอดูอาการ

เริ่มดูแลตัวเองได้อย่างไร

ไปพบแพทย์เมื่อมีอาการไม่สบายลิ้นปี่ที่เป็นเรื้อรังหรือเป็นซ้ำ สอบถามเรื่องการตรวจหาเชื้อ H. pylori ระมัดระวังการใช้ยา NSAID เป็นประจำและแจ้งแพทย์ว่าใช้ยาอะไรอยู่ ลดหรือจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์ และอย่าเพิกเฉยต่อสัญญาณเตือนเรื่องเลือดออก

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำแทนการปรึกษาแพทย์ การวินิจฉัยและการรักษากระเพาะอักเสบควรทำร่วมกับแพทย์เสมอ

สรุปนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้จริง ฉบับเต็มมีเหตุผลและงานวิจัยครบ