โรคผนังลำไส้ใหญ่โป่งพอง: สรุปสั้นว่าคืออะไร ต่างจากกระเปาะอักเสบอย่างไร และดูแลอย่างไร

ปัญหาที่คุณอาจกำลังเจอ

คุณอาจไปส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ตามอายุ แล้วหมอบอกว่าเจอ กระเปาะเล็กๆ ที่ผนังลำไส้ หรือบางคนอยู่ดีๆ ก็ปวดท้องด้านซ้ายล่าง มีไข้ แล้วได้ยินคำว่า diverticulitis กลับมา สองคำนี้ diverticulosis กับ diverticulitis ฟังดูคล้ายกันจนสับสน แต่ความหมายต่างกันมาก ข่าวที่อยากบอกก่อนคือ การมีกระเปาะในลำไส้พบได้บ่อยมากตามอายุ และส่วนใหญ่ไม่ใช่โรคที่ต้องกังวล

การมีกระเปาะ กับ การอักเสบ ต่างกันอย่างไร

Diverticula คือกระเปาะเล็กๆ ที่โป่งออกมาจากผนังลำไส้ใหญ่ ส่วน diverticulosis คือการมีกระเปาะเหล่านี้อยู่ ซึ่งพบมากขึ้นตามอายุ และคนส่วนใหญ่ที่มีกระเปาะไม่เคยมีอาการเลย หลายคนรู้ตัวก็ต่อเมื่อไปส่องกล้องด้วยเหตุผลอื่น การมีกระเปาะเพียงอย่างเดียวจึงมักไม่ถือเป็นโรคในตัวมันเอง

เรื่องจะเปลี่ยนไปเมื่อกระเปาะเกิดการอักเสบหรือติดเชื้อ เรียกว่า diverticulitis ซึ่งทำให้ปวดท้อง โดยทั่วไปมักปวดด้านซ้ายล่าง ร่วมกับมีไข้ และการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป ในกรณีรุนแรงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ฝีหนอง ลำไส้ทะลุ หรือมีเลือดออก แต่ในบรรดาคนที่มีกระเปาะจำนวนมาก มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่จะเกิดการอักเสบ

อะไรเพิ่มความเสี่ยง และวินิจฉัยอย่างไร

ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะนี้ ได้แก่ การกินอาหารกากใยต่ำ อายุที่มากขึ้น น้ำหนักเกิน การขาดการออกกำลังกาย และการสูบบุหรี่ ทั้งหมดนี้เป็นความสัมพันธ์ ไม่ใช่คำตัดสินตายตัว ส่วนการวินิจฉัยนั้น การมีกระเปาะแบบไม่มีอาการมักพบโดยบังเอิญตอนส่องกล้อง ขณะที่ diverticulitis ที่กำลังอักเสบ แพทย์มักวินิจฉัยในช่วงมีอาการ โดยบ่อยครั้งใช้การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) ด้วยเหตุนี้จึงต้องวินิจฉัยโดยแพทย์ ไม่ใช่สรุปเองจากอาการปวดท้อง

ดูแลรักษาอย่างไร

แนวทางของ AGA ปี 2015 ระบุว่าหลายกรณีที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนและอาการไม่รุนแรงสามารถดูแลแบบประคับประคองได้ และยาปฏิชีวนะไม่ได้ใช้ในทุกกรณีเสมอไป แต่ใช้แบบเลือกเป็นรายๆ ตามการประเมินของแพทย์ ส่วนกรณีที่มีภาวะแทรกซ้อน เช่น ฝีหนองหรือลำไส้ทะลุ อาจต้องระบายหนองหรือผ่าตัด การตัดสินใจเหล่านี้เป็นเรื่องของแพทย์ทั้งหมด สำหรับการดูแลระยะยาว แกนหลักคือกินอาหารกากใยสูง ดื่มน้ำเพียงพอ ขยับตัวสม่ำเสมอ และดูแลน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ดี

จุดที่ควรรู้คือ คำแนะนำเก่าที่ให้หลีกเลี่ยงถั่ว เมล็ดพืช และข้าวโพดคั่วอย่างเคร่งครัดเพื่อป้องกัน diverticulitis ปัจจุบันไม่มีหลักฐานรองรับและไม่แนะนำอีกต่อไป คุณจึงไม่จำเป็นต้องกลัวอาหารกลุ่มนี้

เมื่อไหร่ต้องรีบไปพบแพทย์

ควรไปพบแพทย์หรือไปห้องฉุกเฉินโดยไม่รอ ถ้ามีอาการปวดท้องรุนแรง โดยเฉพาะด้านซ้ายล่าง มีไข้ร่วมกับปวดท้อง ถ่ายไม่ออกหรือท้องอืดแน่นผิดปกติ หรือมีสัญญาณของเลือดออก เช่น ถ่ายเป็นเลือด อาการเหล่านี้เป็นภาวะที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน อย่ารอดูอาการเองที่บ้าน

เริ่มวันนี้ ก้าวเดียวก่อน

ค่อยๆ เพิ่มอาหารที่มีกากใยในแต่ละมื้ออย่างช้าๆ ควบคู่กับดื่มน้ำให้เพียงพอ เพื่อให้ลำไส้ปรับตัวได้ พยายามขยับตัวสม่ำเสมอ ดูแลน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ดี และไม่ต้องกลัวถั่วหรือเมล็ดพืชอย่างที่เคยเชื่อกันมา ถ้ามีอาการปวดท้องรุนแรงหรือมีไข้ ให้ไปพบแพทย์ อย่ารอ

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำแทนการปรึกษาแพทย์ การวินิจฉัยและการดูแลควรทำร่วมกับแพทย์เสมอ

สรุปนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้จริง ฉบับเต็มมีเหตุผลและงานวิจัยครบ