การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI): สรุปสั้นว่าคืออะไร อาการแบบไหน และดูแลอย่างไร

ปัญหาที่คุณอาจกำลังเจอ

ปัสสาวะแล้วแสบขัด ปวดหน่วงท้องน้อย ปวดปัสสาวะบ่อยจนต้องวิ่งเข้าห้องน้ำทั้งวัน แต่พอไปถึงกลับออกมานิดเดียว บางครั้งปัสสาวะก็ขุ่นหรือมีกลิ่นแรงกว่าปกติ อาการเหล่านี้กวนใจและทำให้ใช้ชีวิตลำบาก คุณอาจเคยได้ยินคำว่ากระเพาะปัสสาวะอักเสบหรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ แต่ยังไม่แน่ใจว่ามันคืออะไรและควรทำอย่างไร

การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือ UTI พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะในผู้หญิง ข่าวดีคือส่วนใหญ่ดูแลได้ และการเข้าใจว่ามันคืออะไรช่วยให้คุณรู้ว่าเมื่อไรควรพึ่งแพทย์ และเมื่อไรที่ต้องรีบ

UTI คืออะไร

UTI ย่อจาก urinary tract infection คือการติดเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินปัสสาวะ ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดคือกระเพาะปัสสาวะ เรียกว่ากระเพาะปัสสาวะอักเสบหรือ cystitis เชื้อที่เป็นต้นเหตุส่วนใหญ่คือแบคทีเรียจากลำไส้ โดยเฉพาะ E. coli ที่เดินทางจากบริเวณรอบทวารหนักเข้าสู่ท่อปัสสาวะแล้วขึ้นไปที่กระเพาะปัสสาวะ จึงเป็นเรื่องของทิศทางการเดินทางของเชื้อ ไม่ใช่เรื่องของการดูแลตัวเองไม่ดี

อาการที่ควรสังเกต

อาการของทางเดินปัสสาวะส่วนล่างที่พบบ่อย ได้แก่ แสบขัดเวลาปัสสาวะ ปวดปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะเร่งด่วนกลั้นยาก ปวดหน่วงท้องน้อย ปัสสาวะขุ่นหรือกลิ่นแรง และบางครั้งมีเลือดปน อาการกลุ่มนี้มักไม่มีไข้สูง แต่ถ้าการติดเชื้อลุกลามขึ้นไปถึงไต จะมีไข้สูง หนาวสั่น ปวดสีข้างหรือหลัง คลื่นไส้ อาเจียน และรู้สึกไม่สบายตัวทั้งร่างกาย ซึ่งรุนแรงกว่าและต้องรีบพบแพทย์

ใครเสี่ยง

การติดเชื้อนี้พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย เพราะท่อปัสสาวะสั้นกว่าและอยู่ใกล้ทวารหนักมากกว่า เชื้อจึงเดินทางเข้าได้ง่าย ปัจจัยเสี่ยงอื่นได้แก่ การมีเพศสัมพันธ์ ภาวะวัยหมดประจำเดือน การคาสายสวนปัสสาวะ โรคเบาหวาน และภาวะอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ เช่น นิ่ว หรือต่อมลูกหมากโตในผู้ชายสูงวัย

วินิจฉัยและรักษาอย่างไร

แพทย์วินิจฉัยจากอาการที่คุณเล่าร่วมกับการตรวจปัสสาวะ และบางครั้งเพาะเชื้อปัสสาวะเพื่อดูชนิดเชื้อและยาที่เหมาะ ตามแนวทางสากล IDSA/ESCMID ปี 2011 การรักษาหลักคือยาปฏิชีวนะที่เลือกโดยแพทย์ โดยคำนึงถึงรูปแบบการดื้อยาของเชื้อในแต่ละพื้นที่ กระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ซับซ้อนในผู้หญิงสุขภาพดีที่ไม่ตั้งครรภ์ ต่างจากกรณีที่ซับซ้อน จึงต้องให้แพทย์ประเมิน สิ่งสำคัญคืออย่าซื้อยาปฏิชีวนะมาใช้เอง และอย่านำยาที่เหลือจากครั้งก่อนมาใช้ เพราะการใช้ยาพร่ำเพรื่อเป็นตัวเร่งให้เชื้อดื้อยา ทั้งนี้ผลิตภัณฑ์แครนเบอร์รีและการดื่มน้ำมากๆ เป็นที่นิยม แต่หลักฐานที่ว่ารักษาการติดเชื้อที่กำลังเป็นอยู่ได้จริงยังอ่อน และใช้แทนการดูแลของแพทย์ไม่ได้

สัญญาณอันตราย

ควรรีบไปพบแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที ถ้ามีไข้สูง หนาวสั่น ปวดสีข้างหรือหลัง คลื่นไส้อาเจียน หรือรู้สึกสับสน เพราะอาจเป็นสัญญาณว่าการติดเชื้อลุกลามถึงไตหรือเข้าสู่กระแสเลือด นอกจากนี้ ผู้ชายที่มีอาการ หญิงตั้งครรภ์ และคนที่เป็นซ้ำบ่อย ควรไปพบแพทย์เพื่อประเมินเสมอ ไม่ควรดูแลเองที่บ้าน

เริ่มดูแลได้ตั้งแต่วันนี้

นิสัยง่ายๆ ที่ช่วยลดความเสี่ยง ได้แก่ ดื่มน้ำให้เพียงพอ อย่ากลั้นปัสสาวะนานเกินไป สำหรับผู้หญิงให้เช็ดจากด้านหน้าไปด้านหลังหลังขับถ่าย และปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์ และเมื่อมีอาการ ให้ไปพบแพทย์เพื่อตรวจและรับคำแนะนำ แทนการซื้อยามาใช้เอง

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำแทนการปรึกษาแพทย์ การวินิจฉัยและการรักษาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะควรทำร่วมกับแพทย์เสมอ

สรุปนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้จริง ฉบับเต็มมีเหตุผลและงานวิจัยครบ