ริดสีดวงทวาร: สรุปสั้นว่าคืออะไร อาการแบบไหน และดูแลอย่างไร

อาการที่คุณอาจกำลังเจอ

คุณเห็นเลือดสีแดงสดติดกระดาษชำระหลังเข้าห้องน้ำ หรือรู้สึกมีก้อนนุ่มๆ ที่กดเจ็บบริเวณปากทวารหนัก มีอาการคัน ระคายเคือง หรือไม่สบายตัวเวลานั่งนานๆ อาการเหล่านี้พบได้บ่อยมาก และหลายครั้งก็มาจากริดสีดวงทวาร แต่สิ่งที่อยากบอกก่อนคือ อย่าเพิ่งด่วนสรุปเองว่าเลือดที่เห็นคือริดสีดวงแน่ๆ เพราะยังมีภาวะอื่นที่ทำให้มีเลือดออกทางทวารหนักได้เช่นกัน

ริดสีดวงทวารคือหลอดเลือดที่บวมพองบริเวณส่วนปลายของลำไส้ตรงและรอบทวารหนัก เป็นภาวะที่พบบ่อยมาก ข่าวดีคือส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ด้วยการดูแลง่ายๆ และการเข้าใจกลไกของมันช่วยให้คุณจัดการได้ตรงจุดขึ้น

ริดสีดวงภายในกับภายนอกต่างกันอย่างไร

ริดสีดวงภายในเกิดในลำไส้ตรงเหนือแนวที่มีปลายประสาทรับความเจ็บน้อย จึงมักไม่เจ็บ อาการที่พบบ่อยที่สุดคือเลือดสีแดงสดออกมาพร้อมการถ่ายอุจจาระ ส่วนริดสีดวงภายนอกเกิดที่ผิวหนังรอบปากทวารหนักซึ่งมีปลายประสาทมาก จึงอาจเป็นก้อนที่กดเจ็บ คัน หรือระคายเคือง และถ้ามีลิ่มเลือดอุดตันในก้อนก็อาจเจ็บขึ้นมาแบบเฉียบพลันได้

ทำไมถึงเกิด

ริดสีดวงมักเกี่ยวข้องกับแรงดันที่เพิ่มขึ้นรอบทวารหนัก ปัจจัยที่พบบ่อย ได้แก่ การเบ่งถ่ายแรงๆ ท้องผูกหรือท้องเสียเรื้อรัง การกินใยอาหารน้อย การนั่งนานๆ รวมถึงนั่งบนโถส้วมนานเกินไป การตั้งครรภ์ การยกของหนักเป็นประจำ และอายุที่มากขึ้น นี่คือเหตุผลที่การดูแลให้ขับถ่ายนุ่มและไม่ต้องเบ่งเป็นหัวใจของการป้องกันและดูแล

วินิจฉัยอย่างไร

การวินิจฉัยอาศัยการซักประวัติและตรวจร่างกายโดยแพทย์ ซึ่งไม่ได้ตรวจเพื่อยืนยันริดสีดวงอย่างเดียว แต่เพื่อแยกภาวะอื่นที่ทำให้เลือดออกเหมือนกันออกไปด้วย จุดนี้สำคัญมาก อย่าด่วนสรุปเองว่าเลือดออกทางทวารหนักคือริดสีดวง เพราะภาวะอื่นรวมถึงมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักก็ทำให้เลือดออกได้ ดังนั้นเลือดที่ออกใหม่หรือออกต่อเนื่องควรให้แพทย์ตรวจ โดยเฉพาะถ้าคุณอายุมากกว่า 40 ปีหรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น

ดูแลอย่างไร

แนวทาง ASCRS ปี 2018 วางการดูแลแบบประคับประคองเป็นแนวทางแรกสำหรับริดสีดวงส่วนใหญ่ นั่นคือเพิ่มใยอาหารและดื่มน้ำให้อุจจาระนุ่มและถ่ายได้โดยไม่ต้องเบ่ง หลีกเลี่ยงการนั่งเบ่งบนโถนานๆ และแช่ก้นในน้ำอุ่นเพื่อบรรเทาอาการ ส่วนยาทาหรือยาเหน็บใช้เพื่อบรรเทาระยะสั้นภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร สำหรับริดสีดวงภายในที่มีอาการต่อเนื่อง แพทย์อาจพิจารณาหัตถการ เช่น การรัดยาง และการผ่าตัดเก็บไว้สำหรับกรณีรุนแรงหรือไม่ตอบสนองต่อวิธีอื่น ริดสีดวงส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ด้วยวิธีง่ายๆ การผ่าตัดจึงมักไม่ใช่ก้าวแรก และการทำหัตถการทั้งหมดเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์

เริ่มพรุ่งนี้ ก้าวเดียวก่อน

กินใยอาหารให้มากขึ้นและดื่มน้ำให้เพียงพอเพื่อให้อุจจาระนุ่ม ไม่เบ่งถ่ายแรงๆ และไม่นั่งบนโถส้วมนานเกินไป ขยับตัวให้มากขึ้นในแต่ละวัน และดูแลอาการท้องผูกตั้งแต่เนิ่นๆ และถ้ามีเลือดออกทางทวารหนักที่เป็นครั้งแรก เป็นต่อเนื่อง หรือคุณอายุมากกว่า 40 ปี ให้ไปพบแพทย์เพื่อตรวจ ไม่ใช่เดาเอง

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำแทนการปรึกษาแพทย์ การวินิจฉัยริดสีดวงและการตรวจหาสาเหตุของเลือดออกทางทวารหนักควรทำร่วมกับแพทย์เสมอ

สรุปนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้จริง ฉบับเต็มมีเหตุผลและงานวิจัยครบ