ต้อกระจก: ทำไมเลนส์ตาถึงขุ่นมัวเมื่ออายุมากขึ้น และดูแลรักษาอย่างไร

ช่วงหลังคุณเริ่มรู้สึกว่ามองอะไรก็มัวๆ เหมือนมีฝ้าบางๆ บังอยู่ตลอดเวลา ขับรถกลางคืนแล้วไฟหน้ารถที่สวนมาหรือไฟถนนกลับแยงตาจนพร่า เห็นแสงเป็นวงกระจายรอบดวงไฟ สีสันที่เคยสดใสดูซีดจางลง หรือต้องเปิดไฟให้สว่างกว่าเดิมถึงจะอ่านหนังสือได้ บางทีเพิ่งตัดแว่นใหม่ไปไม่นานก็รู้สึกว่าไม่ชัดอีกแล้ว อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของต้อกระจก ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้บ่อยมากเมื่ออายุมากขึ้น

ต้อกระจกฟังดูน่ากลัว แต่ข่าวดีคือมันเป็นภาวะที่เข้าใจได้ไม่ยาก และรักษาได้ผลดีมากในปัจจุบัน บทความนี้จะพาคุณไปดูทีละชั้น ว่าต้อกระจกคืออะไร ทำไมถึงเกิด สังเกตอาการอย่างไร วินิจฉัยด้วยวิธีไหน และมีทางเลือกในการดูแลรักษาอย่างไรบ้าง โดยการตัดสินใจเรื่องการผ่าตัดนั้นเป็นเรื่องที่คุณกับจักษุแพทย์วางแผนร่วมกัน

ต้อกระจกคือการที่เลนส์ตาขุ่นมัว

ปกติแล้วในดวงตาของเรามีเลนส์ใสอยู่หนึ่งชิ้น อยู่หลังรูม่านตา ทำหน้าที่รวมแสงให้ตกลงบนจอประสาทตาเพื่อให้เราเห็นภาพคมชัด ต้อกระจกคือภาวะที่เลนส์ใสชิ้นนี้ค่อยๆ ขุ่นมัวลง เมื่อเลนส์ขุ่น แสงที่ผ่านเข้าไปก็กระจัดกระจายและถูกบังบางส่วน ภาพที่เห็นจึงมัวลงเหมือนมองผ่านกระจกฝ้าหรือหน้าต่างที่เป็นฝ้า

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือความชราตามวัย เมื่ออายุมากขึ้นโปรตีนในเลนส์ตาจะค่อยๆ เปลี่ยนสภาพและจับตัวกันจนทำให้เลนส์ขุ่น ต้อกระจกเป็นสาเหตุสำคัญอันดับต้นๆ ของภาวะการมองเห็นบกพร่องทั่วโลก แต่จุดที่ทำให้ต่างจากภาวะตาอื่นหลายอย่างคือ ต้อกระจกเป็นภาวะที่รักษาได้ และเมื่อรักษาแล้วการมองเห็นมักกลับมาดีขึ้นได้มาก

อาการมักค่อยเป็นค่อยไปจนคุณอาจไม่ทันสังเกต

ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งของต้อกระจกคืออาการมักค่อยเป็นค่อยไปอย่างช้าๆ เป็นเดือนเป็นปี จนหลายคนค่อยๆ ปรับตัวโดยไม่รู้ตัวว่าการมองเห็นแย่ลง อาการที่พบบ่อยมีดังนี้

• มองเห็นมัวหรือขุ่น เหมือนมีฝ้าบังอยู่ตลอดเวลา
• เห็นแสงแยงตาง่ายขึ้น และเห็นแสงเป็นวงกระจายรอบดวงไฟ โดยเฉพาะเวลาขับรถกลางคืนที่ไฟหน้ารถสวนมาหรือไฟถนนทำให้พร่ามาก
• สีสันดูซีดจางหรือออกเหลืองกว่าที่เคยเห็น
• ต้องใช้แสงสว่างมากขึ้นในการอ่านหนังสือหรือทำงานที่ต้องใช้สายตาใกล้ๆ
• ต้องเปลี่ยนค่าสายตาหรือตัดแว่นใหม่บ่อยกว่าปกติ

เพราะอาการค่อยเป็นค่อยไป การตรวจตาเป็นระยะจึงช่วยให้พบความเปลี่ยนแปลงได้เร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น

อะไรบ้างที่เพิ่มความเสี่ยงต่อต้อกระจก

ปัจจัยที่พบว่าเกี่ยวข้องกับการเกิดต้อกระจกมีหลายอย่าง ที่สำคัญได้แก่

• อายุที่มากขึ้น ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่สุด
• โรคเบาหวาน ที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรังมีผลต่อเลนส์ตา
• การสูบบุหรี่
• การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก
• การได้รับแสงแดดหรือรังสียูวีสะสมเป็นเวลานาน
• ยาบางชนิด เช่น การใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• การบาดเจ็บที่ดวงตา

การมีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าคุณจะต้องเป็นต้อกระจกแน่นอน และหลายคนที่เป็นต้อกระจกก็มีสาเหตุหลักจากอายุเพียงอย่างเดียว แต่การรู้จักปัจจัยเสี่ยงช่วยให้เห็นว่ามีบางอย่างที่เราพอดูแลได้ เช่น การเลิกบุหรี่ การปกป้องดวงตาจากแดด และการคุมเบาหวานให้ดี

วินิจฉัยอย่างไร

ต้อกระจกวินิจฉัยได้จากการตรวจตาโดยจักษุแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสายตา การตรวจมักรวมถึงการวัดระดับการมองเห็น และการส่องดูเลนส์ตาด้วยเครื่องมือเฉพาะหลังจากหยอดยาขยายรูม่านตา เพื่อดูว่าเลนส์ขุ่นมากน้อยเพียงใดและอยู่ตำแหน่งไหน การตรวจนี้ยังช่วยแยกว่าการมองเห็นที่แย่ลงเกิดจากต้อกระจกล้วนๆ หรือมีภาวะตาอื่นร่วมด้วย เช่น ต้อหิน หรือปัญหาที่จอประสาทตา ซึ่งเป็นเหตุผลที่การประเมินควรทำโดยแพทย์ ไม่ใช่สรุปเองจากอาการเพียงอย่างเดียว

ดูแลรักษาอย่างไร

การดูแลต้อกระจกขึ้นกับว่ามันรบกวนการใช้ชีวิตของคุณมากแค่ไหน

ในระยะแรกที่อาการยังไม่มาก การปรับเล็กๆ น้อยๆ อาจช่วยให้ใช้ชีวิตได้สบายขึ้น เช่น การตัดแว่นใหม่ให้เหมาะกับค่าสายตาที่เปลี่ยนไป การเพิ่มแสงสว่างเวลาอ่านหนังสือ หรือการใช้แว่นกันแดดและหมวกปีกกว้างเพื่อลดแสงแยงตา วิธีเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ต้อกระจกหายไป แต่ช่วยประคองการมองเห็นในช่วงที่ยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

การรักษาที่เป็นการแก้ที่ต้นเหตุอย่างแท้จริงคือการผ่าตัด ซึ่งเป็นการนำเลนส์ที่ขุ่นออกและใส่เลนส์แก้วตาเทียมที่ใสเข้าไปแทน การผ่าตัดต้อกระจกเป็นหนึ่งในการผ่าตัดที่ทำกันบ่อยที่สุดและโดยทั่วไปได้ผลดีมากในการทำให้การมองเห็นกลับมาชัดขึ้น อย่างไรก็ตาม การจะผ่าตัดเมื่อไรไม่ได้ขึ้นกับตัวเลขความขุ่นเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับว่าการมองเห็นที่แย่ลงรบกวนกิจวัตรประจำวันของคุณมากพอหรือยัง เช่น การขับรถ การอ่านหนังสือ หรือการทำงาน การตัดสินใจนี้จึงเป็นเรื่องที่คุณกับจักษุแพทย์คุยและวางแผนร่วมกัน

สิ่งสำคัญที่อยากเน้นคือ ในปัจจุบันยังไม่มียาหยอดตา อาหารเสริม หรือการบริหารตาใดที่ได้รับการพิสูจน์ว่าทำให้ต้อกระจกที่เกิดขึ้นแล้วหายไปหรือสลายได้ การผ่าตัดจึงเป็นวิธีเดียวที่รักษาต้อกระจกได้จริง

จุดที่ต้องระวัง: ระวังผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าทำให้ต้อกระจกหายโดยไม่ต้องผ่าตัด

ในปัจจุบันยังไม่มียาหยอดตา อาหารเสริม หรือท่าบริหารตาใดที่มีหลักฐานว่าทำให้ต้อกระจกที่เกิดขึ้นแล้วหายหรือสลายได้ จึงควรระวังผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาแบบนั้น เพราะอาจเสียเงินเปล่าและทำให้ชะลอการไปพบแพทย์ การผ่าตัดคือวิธีเดียวที่รักษาต้อกระจกได้จริง และแม้โดยทั่วไปจะปลอดภัยและได้ผลดีมาก แต่ก็ยังเป็นการตัดสินใจที่ควรทำร่วมกับจักษุแพทย์ โดยดูจากว่าการมองเห็นกระทบชีวิตประจำวันมากแค่ไหน ที่มา National Eye Institute (NIH), StatPearls

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ และเริ่มดูแลตัวเองได้ตั้งแต่พรุ่งนี้

ควรไปพบจักษุแพทย์ถ้าคุณสังเกตว่าการมองเห็นมัวลง เห็นแสงแยงตาหรือเห็นวงแสงรอบดวงไฟมากขึ้น โดยเฉพาะถ้าเริ่มกระทบการขับรถ การอ่านหนังสือ หรือการใช้ชีวิตประจำวัน หรือถ้าต้องเปลี่ยนค่าสายตาบ่อยผิดปกติ

สิ่งที่คุณเริ่มทำได้ตั้งแต่พรุ่งนี้ ได้แก่

1. นัดตรวจตาถ้าการมองเห็นเริ่มมัวหรือแสงแยงตาง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น
2. ปกป้องดวงตาจากแสงแดดด้วยแว่นกันแดดที่กันรังสียูวีและหมวกปีกกว้าง
3. ถ้าสูบบุหรี่ การเลิกบุหรี่เป็นสิ่งที่ช่วยได้ทั้งต่อดวงตาและสุขภาพโดยรวม
4. ถ้าเป็นเบาหวาน การดูแลระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์แนะนำเป็นการดูแลดวงตาไปด้วย
5. อย่าเสียเงินไปกับยาหยอดตาหรือผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าสลายต้อกระจกได้ เพราะยังไม่มีหลักฐานรองรับ

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำแทนการปรึกษาแพทย์ การวินิจฉัยต้อกระจกและการตัดสินใจเรื่องการผ่าตัด ควรทำร่วมกับจักษุแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญที่เป็นมนุษย์เสมอ