เทสโทสเตอโรนกับ TRT: สรุปก่อนตัดสินใจ

ปัญหาที่คุณอาจกำลังเจอ

ลองนึกถึงคืนหนึ่งที่คุณเลื่อนมือถือแล้วเจอคลิปผู้ชายวัยกลางคนพูดมั่นใจว่า กินตัวนี้แล้วฮอร์โมนชายพุ่ง หรือถ้าเริ่ม TRT ซึ่งคือการให้ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนทดแทน ชีวิตจะกลับมาเหมือนตอนหนุ่มอีกครั้ง

ถ้าคุณเริ่มรู้สึกพลังงานตก อารมณ์ทางเพศลด หรือกล้ามเนื้อหาย คลิปแบบนี้จี้ใจมาก เพราะมันเหมือนมีทางลัดวางอยู่ตรงหน้า แค่ซื้ออาหารเสริมสักกระปุก หรือหาเข็มฮอร์โมนสักทาง ปัญหาก็น่าจะจบ

แต่เรื่องฮอร์โมนต่างจากการเติมน้ำมันรถ เติมเยอะไม่ได้แปลว่าเครื่องจะแรงเสมอไป ถ้าเติมผิดจังหวะ เติมทั้งที่ร่างกายไม่ได้ขาด หรือไม่ตรวจระบบก่อน เครื่องอาจมีปัญหาตามมาได้

สิ่งที่เราคิดว่าถูก กับสิ่งที่เป็นจริง

ความเชื่อแรกคือ พอผู้ชายอายุมากขึ้น ฮอร์โมนตกก็ต้องรีบเติม ความจริงละเอียดกว่านั้น หลังอายุ 30 เทสโทสเตอโรนรวมค่อยๆ ลดลงราว 1.2 ถึง 1.6 เปอร์เซ็นต์ต่อปี ตามข้อมูลระยะยาวของ Baltimore Longitudinal Study of Aging การลดแบบค่อยเป็นค่อยไปนี้เป็นเรื่องปกติของวัย

อีกความเชื่อคือมีเลขเดียวที่ชี้ได้ทันทีว่าใครพร่องฮอร์โมน ความจริงคือเกณฑ์มีมากกว่าตัวเลขเดียว ค่าปกติในชายวัย 20 ถึง 44 ปีอยู่ราว 350 ถึง 575 ng/dL ซึ่งเป็นหน่วยที่เห็นในใบแล็บ โดยขึ้นกับอายุ ส่วนเกณฑ์ 300 ng/dL ที่ใช้กัน ออกแบบจากชายวัยกลางถึงสูงวัย พอเอามาใช้กับชายอายุน้อยอาจวินิจฉัยพลาดได้ งาน Journal of Urology 2022 จึงเสนอจุดตัดที่สูงกว่าสำหรับชายอายุน้อย

พูดแบบบ้านๆ คือ ตัวเลขในใบแล็บเป็นเหมือนภาพถ่ายหนึ่งใบ ยังเล่าทั้งเรื่องไม่ได้ ต้องดูอาการ เวลาเจาะเลือด และการตรวจซ้ำประกอบกัน

ก่อนคิดเรื่อง TRT ต้องตรวจให้ถูกก่อน

ภาวะพร่องเทสโทสเตอโรนดูจากความรู้สึกอย่างเดียวไม่ได้ และดูจากเลขต่ำครั้งเดียวก็ยังไม่ได้

แนวทาง Endocrine Society 2018 บอกว่า ต้องวัดเทสโทสเตอโรนรวมตอนเช้าขณะอดอาหารซ้ำอย่างน้อยสองครั้ง เกณฑ์เริ่ม TRT คือมีอาการชัดเจน ร่วมกับระดับต่ำกว่า 300 ng/dL ที่ยืนยันซ้ำ ทั้งสองอย่างต้องมาด้วยกัน

ถ้ามีตัวเลขต่ำ แต่ไม่มีอาการ นั่นยังไม่ใช่เหตุผลให้เริ่มฮอร์โมน

ก่อนเริ่มยังต้องเช็กข้อห้ามใช้ ⚠️ เช่น มะเร็งต่อมลูกหมาก และ hematocrit สูงกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ คำว่า hematocrit คือสัดส่วนเม็ดเลือดแดงในเลือด ถ้าสูงมาก เลือดจะข้นขึ้นได้ และ erythrocytosis หรือภาวะเลือดข้น เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของ TRT จึงต้องติดตามค่าเลือดสม่ำเสมอ

นี่คือเหตุผลที่ TRT ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์ ไม่ใช่ของที่ซื้อมาใช้เอง

TRAVERSE 2023: เรื่องหัวใจ ต่อมลูกหมาก และสัญญาณที่ยังต้องระวัง

งานใหญ่ที่หลายคนรอคำตอบคือ TRAVERSE trial ตีพิมพ์ใน NEJM 2023 งานนี้ดูว่า TRT ปลอดภัยต่อหัวใจไหม

ผลหลักคือ TRT ไม่เพิ่มเหตุการณ์หัวใจหลอดเลือดหลัก หรือกลุ่มเหตุการณ์หัวใจรุนแรง และด้านมะเร็งต่อมลูกหมากก็ไม่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งใหม่ ตัวเลขคือ 1.3 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่ม TRT เทียบ 1.5 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่ม placebo หรือกลุ่มที่ไม่ได้รับตัวยาจริง

แต่ยังโล่งใจทุกเรื่องไม่ได้ งานเดียวกันยังเห็นสัญญาณที่ต้องตามต่อ คือหัวใจเต้นผิดจังหวะ atrial fibrillation 3.5 เทียบ 2.4 เปอร์เซ็นต์ และลิ่มเลือด 1.7 เทียบ 1.2 เปอร์เซ็นต์ ทั้งสองเป็นผลรอง ไม่ใช่ผลหลัก

อีกส่วนหนึ่งพบกระดูกหักมากขึ้น 3.9 เทียบ 2.8 เปอร์เซ็นต์ ทั้งที่ความหนาแน่นกระดูกเพิ่มขึ้น กลไกยังไม่ชัด และข้อมูลส่วนนี้ยังอยู่ในช่วงโต้แย้ง

อาหารเสริม ตัวไหนพอมีเหตุผล ตัวไหนเป็นแค่เสียงดัง

หลักง่ายๆ คือ อาหารเสริมส่วนใหญ่ช่วยเฉพาะคนที่ขาดสารนั้นอยู่ก่อน เหมือนต้นไม้ที่ขาดน้ำ พอเติมน้ำก็ฟื้น แต่ถ้าต้นไม้ได้น้ำพออยู่แล้ว เติมเพิ่มก็ไม่ได้ทำให้โตเร็วขึ้นเสมอไป

• Zinc อาจเพิ่มเทสโทสเตอโรนในชายที่ขาด zinc โดยเฉพาะ
• Tongkat Ali มีหลักฐานในชายที่ T ต่ำ ส่วนใหญ่สูงวัย ยังไม่พิสูจน์ในชายหนุ่มสุขภาพดี
• Tribulus และ ZMA ไม่ขยับเทสโทสเตอโรนในชายสุขภาพดี หรือชายที่ zinc พอ
• Vitamin D อาจเพิ่ม total T หรือฮอร์โมนรวม แต่ meta-analysis 2024 ซึ่งเป็นการรวมผลหลายการศึกษา พบว่าไม่กระทบ free T หรือส่วนที่ออกฤทธิ์มาก และ total T ที่เพิ่ม ไม่ได้แปลว่า bioavailable T หรือส่วนที่ร่างกายนำไปใช้ได้จะเพิ่มตาม

ถ้าแปลให้ง่ายขึ้น ตัวเลขรวมที่ดูสูงขึ้น ไม่ได้แปลว่าส่วนที่ร่างกายเอาไปใช้จริงจะสูงขึ้นตามเสมอไป ก้าวที่ประหยัดที่สุดคือ ดูก่อนว่าคุณขาดสารตัวนั้นจริงไหม ก่อนควักเงินซื้อ

ความเชื่อที่หลักฐานยังไม่สนับสนุน

มีคำขายของหลายแบบที่ควรหยุดฟังให้ครบก่อนเชื่อ

• ลดน้ำหนักเพิ่มเทสโทสเตอโรน 30 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขนี้มาจาก popular review หรือบทความรีวิวทั่วไป ข้อมูลจริงคือลด 1 กิโลกรัมเพิ่ม total T หรือฮอร์โมนรวมราว 0.6 เปอร์เซ็นต์ ผลเล็กกว่าที่อ้าง แต่การลดน้ำหนักยังคุ้มค่าต่อสุขภาพโดยรวม
• TRT ทำให้อายุยืน ยังไม่มีหลักฐานหนักว่า TRT ยืดอายุผู้ชาย
• Fenugreek เพิ่ม free testosterone ชัดเจน เทียบ baseline หรือค่าเริ่มต้นเพิ่มจริง แต่เทียบกับ placebo หรือกลุ่มที่ไม่ได้รับตัวยาจริง ความต่างไม่มีนัยสำคัญ

เริ่มพรุ่งนี้ ก้าวเดียวก่อน

ถ้าคุณสงสัยว่าตัวเองพร่องเทสโทสเตอโรน อย่าเริ่มจากการซื้ออาหารเสริมตามคลิป และอย่าเริ่มจากการหา TRT มาใช้เอง

เริ่มจากก้าวเล็กที่ตรงกว่า คือจดอาการที่เจอจริง เช่น พลังงานตก อารมณ์ทางเพศลด หรือกล้ามเนื้อหาย แล้วคุยกับแพทย์เพื่อวางแผนเจาะเลือดตอนเช้าให้ถูกวิธี

ฮอร์โมนเป็นเรื่องที่ดูแลได้ แต่ต้องดูแลเหมือนเครื่องยนต์ที่ต้องตรวจทั้งระบบ มากกว่าการเติมแรงเข้าไปอย่างเดียว พรุ่งนี้ แค่เริ่มจากการไม่เดา และไม่รีบเชื่อคำขายของง่ายๆ ก็เป็นก้าวแรกที่ช่วยดูแลตัวเองและคนที่คุณรักได้แล้ว

สรุปนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจเริ่ม TRT ฉบับเต็มมีเหตุผลและงานวิจัยครบ